'het nieuwe kerken'

De kerk van de toekomst is eenvoudig, flexibel en veelkleurig

We staan voor een cruciale uitdaging: hoe worden we in Nederland weer een kerk die de samenleving op een goede manier op z'n kop zet? De oplossing ligt in 'het nieuwe kerken'. De kerk als basisbeweging van Gods Koninkrijk. Liefdevol, vrijgevig, provocerend, biddend, gerechtigheid en herstel brengend, vernieuwend en maatschappelijk pionierend.

Er is op dit moment een verschuiving gaande in de kerk die zich, verwacht ik, de komende decennia onverminderd zal voortzetten. De uniforme kerk zoals we die kennen (met een gebouw, een zondagse dienst, een betaalde professional, 'one-size-fits-all') maakt plaats voor eenvoudige, flexibele en veelkleurige gemeenschappen. Simple churches, emerging churches, neomonastieke gemeenschappen, 24-7 prayer rooms, festivals, online communities met meet-ups, en nog veel meer. Huidige kerkvormen blijven zeker bestaan, maar worden onderdeel van een aanzienlijk veelkleuriger palet.

Door de globalisering, het postmodernisme, de opkomst van een creatieve klasse en de revolutionaire ontwikkeling van het internet is Nederland een netwerksamenleving geworden. Een nieuwe generatie is opgegroeid met het digitale social web en dat beïnvloedt hun eisen aan de kerk. De kerk moet als netwerk fungeren en voluit participatief zijn. Iedereen mag meedoen en zijn/haar ideeën, kwaliteiten, creativiteit en leerervaringen inbrengen om de missie van de kerk mee vorm te geven. Nieuwe gemeenschappen worden 'bottom-up' gestart, niet langer 'top-down'. Deze nieuwe groepen verspreiden zich via vriendschappelijke relaties in allerlei sociale netwerken en zijn dus ook flexibel en mobiel. In het bedrijfsleven heet deze omslag 'het nieuwe werken'; in het godsdienstige leven noem ik dit 'het nieuwe kerken'.

Door ‘het nieuwe kerken’ wordt het geestelijk leven eenvoudiger, flexibeler en veelkleuriger. Eenvoudiger in de zin dat er toegankelijke vormen worden gekozen waar gewone mensen in het dagelijks leven zelfstandig mee uit de voeten kunnen. Het starten en vermenigvuldigen van een groepje van zes mensen vraagt minder kennis en ervaring dan het leiding geven aan een groep van 200 mensen. Flexibeler in de zin dat de kerk daar wordt vormgegeven waar de mensen zijn. Mensen komen niet naar de kerk; de kerk gaat naar de mensen. Veelkleuriger in de zin dat de kerk heel veel verschillende vormen kan aannemen en dat steeds meer christenen deel zullen zijn van meerdere geloofsgroepen tegelijk.

Het nieuwe kerken biedt ook een oplossing voor de grote problemen waar we de komende decennia mee te maken krijgen. Er hoeven geen grote gebouwen voor verwarmd te worden en je hoeft er niet heen te rijden in je auto (energiebewust). De gemeenschappen kosten bijna geen geld (economisch duurzaam), ze planten zich voort in sociale netwerken (maatschappelijk bindend), en zijn decentraal georganiseerd en zelfsturend (vervolgingbestendig).

Een van de vormen van het nieuwe kerken zijn de simple churches, kleine groepen die aan huis, op school, op het werk of in een horecagelegenheid bijeenkomen, met zes ingrediënten: Jezus, vriendschap, gebed, samen eten, andere mensen praktisch dienen en het evangelie delen. Momenteel groeien deze simple churches met gemiddeld 20% per jaar. Dat komt vooral door de eenvoudige opzet: bijna iedereen kan het wel doen. Een tafel, een koelkast, en een open hart voor mensen volstaat. Ik ken groepen onder atleten, acteurs, skaters, rockers, zakenmensen, migranten, scholieren, new agers, gevangenen, moeders, koeriers en bloggers. De kerk van morgen komt samen in kunstateliers, Turkse koffiehuizen, Hema-restaurants, achterstandswijken, bedrijfskantines, en nog zo'n 500 andere plaatsen. Wie weet, af en toe ook nog wel eens in een kerkgebouw. ;-)

Marc van der Woude (1967) is journalist en ondernemer. Als adviseur 'innovatie and multiplicate' (eerst bij DAWN Europe, nu bij Simple Church Europe) helpt hij kerken om strategische keuzes te maken voor de toekomst. Dit artikel verscheen als bijdrage in de essaybundel 'De kerk is dood, leve de koning!' van Otto de Bruijne en Stijn Postema. Bekende denkers, theologen en visionairs mijmeren hierin hardop over de toekomst van de kerk.